2-ci tip diabetin erkən əlamətləri

2-ci tip diabet qanda şəkərin (qlükozanın) davamlı yüksək qalması ilə xarakterizə olunan xroniki vəziyyətdir. Bədən insulini kifayət qədər istehsal etmir və ya ona qarşı həssaslığını itirir. Ən təhlükəli cəhəti odur ki, erkən mərhələdə demək olar ki, heç bir əlamət vermir — buna görə də bir çox insan diabeti yalnız ağırlaşmalar başlayanda öyrənir. Erkən aşkarlanma və həyat tərzi dəyişiklikləri ürək, böyrək, göz və sinirlərə dəyə biləcək ziyanın qarşısını alır.

Erkən əlamətlər

Əlamətlər tədricən və hiss olunmadan inkişaf edir. Aşağıdakılardan bir neçəsi davam edirsə, şəkər yoxlaması etdirmək vacibdir:

• Tez-tez susuzluq və artmış sidik ifrazı
• Davamlı yorğunluq, taqətsizlik və yuxululuq
• Yaraların və kəsiklərin gec sağalması
• Bulanıq görmə
• İzahsız kilo itkisi və ya artımı
• Əl və ayaqlarda keyləşmə, qarışqalanma

Risk amilləri

2-ci tip diabet bir gecədə yaranmır; illər boyu yığılan amillərin nəticəsidir. Aşağıdakılar riski əhəmiyyətli dərəcədə artırır:

• Artıq çəki, xüsusən qarın nahiyəsində yığılan piy
• Hərəkətsiz həyat tərzi
• Şəkərli içkilər və emal olunmuş qidalarla zəngin pəhriz
• Ailədə diabet tarixçəsi
• 45 yaşdan yuxarı olmaq və ya hamiləlik diabeti keçirmiş olmaq

Diabet necə diaqnoz olunur?

Diaqnoz sadə qan analizləri ilə qoyulur. Ən çox istifadə olunanlar: aclıq qan qlükozası (8 saat aclıqdan sonra), HbA1c (son 2–3 ayın orta şəkər səviyyəsini göstərir) və qlükoza tolerantlıq testi. HbA1c 6,5%-dən yuxarı olduqda adətən diabet kimi qiymətləndirilir; 5,7–6,4% aralığı isə prediabet (xəbərdarlıq mərhələsi) deməkdir və bu mərhələdə müdaxilə xəstəliyin qarşısını ala bilər.

Qorunma və idarəetmə

Yaxşı xəbər odur ki, 2-ci tip diabetin böyük hissəsi həyat tərzi ilə qarşısı alına və ya nəzarətə alına bilən vəziyyətdir:

• Şəkərli içkiləri su və şəkərsiz içkilərlə əvəz edin
• Tam taxıl, tərəvəz və zülala üstünlük verin, emal olunmuş qidaları azaldın
• Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivli hərəkət edin
• Çəkinizin 5–7%-ni itirmək belə şəkəri əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır
• Qan şəkərini və HbA1c-ni həkim tövsiyəsi ilə müntəzəm izləyin

Nəzarətsiz diabet nəyə gətirib çıxarır?

Uzun müddət yüksək qalan şəkər kiçik və böyük damarları zədələyir. Bu, ürək-damar xəstəlikləri, böyrək çatışmazlığı, görmə itkisi (diabetik retinopatiya), sinir zədələnməsi və ayaq yaralarına səbəb ola bilər. Məhz bu ağırlaşmalar diabeti təhlükəli edir — və erkən nəzarət onların demək olar ki, hamısının qarşısını alır.

Həkimə nə zaman müraciət etməli?

Yuxarıdakı əlamətlər davam edirsə, ailənizdə diabet varsa və ya açıq qarına qan şəkəri göstəriciniz yüksəkdirsə endokrinoloqa müraciət edin. Hamiləlik dövründə şəkər yüksəkliyi də mütəxəssis nəzarəti tələb edir.

Tez-tez verilən suallar

Şəkər yemək diabet yaradırmı?

Tək başına şəkər birbaşa diabet yaratmır; əsas risklər artıq çəki və hərəkətsizlikdir. Lakin çoxlu şəkərli içki həm çəki artımına, həm də riskə birbaşa təsir edir.

Diabet sağalırmı?

2-ci tip diabet çox vaxt tam sağalmır, lakin erkən mərhələdə kilo itkisi və sağlam həyat tərzi ilə qan şəkəri normal aralığa qaytarıla (remissiya) bilər.

Prediabet nədir?

Prediabet qan şəkərinin normadan yuxarı, lakin diabet həddinə çatmamış olduğu mərhələdir. Bu, ciddi bir xəbərdarlıqdır; həyat tərzi dəyişikliyi ilə çox vaxt diabetə keçidin qarşısı alınır.

Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.