Narahatlıq (anksiyete): nə zaman kömək axtarmalı

Narahatlıq təhlükəyə qarşı təbii reaksiyadır və hamımız zaman-zaman onu yaşayırıq. Lakin narahatlıq davamlı, həddindən artıq və idarəolunmaz olduqda, həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə aşağı salır. Yaxşı xəbər odur ki, anksiyete pozuntusu müalicə oluna bilən vəziyyətdir.

Tanış əlamətlər

Anksiyete təkcə “narahat olmaq” deyil — həm zehni, həm də bədəni təsir edir. Aşağıdakı əlamətlər tez-tez birlikdə görünür:

• Davamlı narahatlıq, gərginlik və ya təhlükə hissi
• Ürəkdöyünmə, tərləmə, titrəmə, əzələ gərginliyi
• Diqqəti cəmləməkdə çətinlik, əsəbilik
• Yuxuya getməkdə çətinlik və davamlı yorğunluq
• Mədə-bağırsaq problemləri, başgicəllənmə

Anksiyete növləri

Anksiyete bir neçə formada özünü göstərə bilər:

• Ümumiləşmiş anksiyete: gündəlik məsələlər haqqında davamlı, idarəolunmaz narahatlıq
• Panik pozuntu: qəfil, intensiv qorxu atakları (panik atak)
• Sosial anksiyete: başqaları tərəfindən mühakimə olunma qorxusu
• Fobiyalar: konkret obyekt və ya vəziyyətə qarşı güclü qorxu

Özünə kömək üsulları

Yüngül-orta hallarda gündəlik vərdişlər əlamətləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır:

• Dərin nəfəs (4 saniyə al, 6 saniyə ver) və relaksasiya məşqləri
• Müntəzəm yuxu rejimi və fiziki aktivlik
• Kofein, enerji içkiləri və alkoqolu azaltmaq
• Düşüncələri yazıya köçürmək və ekran/xəbər vaxtını məhdudlaşdırmaq

Panik atak anında nə etməli

Panik atak qorxuducu olsa da təhlükəsizdir və adətən 10–20 dəqiqədə keçir. Yavaş və dərin nəfəs alın, ayaqlarınızı yerdə hiss edin və ətrafınızda 5 əşya saymaqla diqqətinizi indiki ana yönəldin. “Bu keçəcək” düşüncəsini xatırlamaq kömək edir.

Müalicə nə vəd edir

Psixoterapiya (xüsusən koqnitiv-davranış terapiyası) anksiyetenin ən təsirli müalicəsidir; lazım gəldikdə həkim dərman da əlavə edə bilər. Hər ikisi birlikdə yüksək effektivlik göstərir. Kömək istəmək zəiflik deyil — düzgün və cəsarətli addımdır.

Həkimə nə zaman müraciət etməli?

Əlamətlər həftələrlə davam edirsə, işə və ya münasibətlərə mane olursa, panik ataklar və ya özünə zərər düşüncələri varsa mütəxəssisə müraciət edin. Özünə zərər düşüncələrində dərhal kömək axtarın.

Tez-tez verilən suallar

Anksiyete ilə panik atak eyni şeydir?

Xeyr. Panik atak — qəfil, intensiv qorxu epizodudur; anksiyete isə daha davamlı narahatlıq halıdır.

Dərmansız keçər mi?

Yüngül hallar həyat tərzi və terapiya ilə yaxşılaşa bilər; orta-ağır hallarda dərman faydalı olur.

İdman anksiyeteyə kömək edirmi?

Bəli, müntəzəm fiziki aktivlik stress hormonlarını azaldır və əhvalı yaxşılaşdırır; bir çox tədqiqatda yüngül anksiyetedə təsirli sayılır.

Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.