Yüksək təzyiq: əlamətlər, risklər və nəzarət yolları

Arterial hipertoniya dünyada ən geniş yayılmış xroniki xəstəliklərdən biridir və çox vaxt illərlə heç bir əlamət vermədən davam edir. Məhz buna görə ona “səssiz qatil” deyirlər. Vaxtında aşkarlanma və düzgün nəzarət ürək, beyin və böyrəkləri ciddi fəsadlardan qoruyur.

Əsas əlamətlər

Hipertoniyanın ən aldadıcı cəhəti odur ki, əksər hallarda heç bir əlamət vermir — buna görə də müntəzəm ölçmə yeganə etibarlı yoldur. Təzyiq xeyli yüksəldikdə bəzən aşağıdakılar müşahidə oluna bilər:

• Davamlı və ya səhər oyananda baş ağrısı
• Baş gicəllənmə, qulaqda uğultu
• Ürəkdöyünmə və tez yorulma
• Nəfəsdarlıq və ya döş nahiyəsində narahatlıq
• Bəzən burun qanaması

Risk amilləri

Hipertoniya bir gecədə yaranmır; illər boyu yığılan amillərin nəticəsidir. Riski artıran başlıca səbəblər:

• Artıq çəki və az hərəkət
• Çoxlu duz, emal olunmuş və yağlı qida qəbulu
• Siqaret və həddən artıq alkoqol
• Davamlı stress və yuxusuzluq
• Ailədə hipertoniya tarixçəsi və artan yaş

Təzyiq göstəriciləri nə deməkdir?

Təzyiq iki rəqəmlə yazılır: yuxarı (sistolik) və aşağı (diastolik). Ümumi qiymətləndirmə belədir: 120/80 mm Hg-dən aşağı — normal; 120–139 / 80–89 — yüksək-normal (diqqət); 140/90 və yuxarı (təkrarlanan ölçülərdə) — hipertoniya. Tək bir yüksək ölçü diaqnoz qoymur; əsas olan müxtəlif günlərdə təkrarlanan göstəricilərdir.

Təzyiqi nəzarətdə saxlamaq üçün

Yüngül və orta hipertoniya çox vaxt yalnız həyat tərzi ilə idarə oluna bilər. Bu addımlar həm təzyiqi salır, həm də ürəyi qoruyur:

• Gündəlik duz qəbulunu 5 qramdan aşağı saxlayın
• Həftədə ən azı 150 dəqiqə yüngül-orta idman edin
• Siqareti tərk edin, alkoqolu məhdudlaşdırın
• Çəkinizi normada saxlayın, tərəvəz və meyvəyə üstünlük verin (DASH pəhrizi)
• Təzyiqi evdə müntəzəm ölçüb qeyd aparın və stressi azaldın

Dərman müalicəsi nə zaman lazımdır?

Həyat tərzi dəyişiklikləri kifayət etmədikdə və ya təzyiq əvvəldən yüksək olduqda həkim antihipertenziv dərmanlar təyin edə bilər. Bu dərmanları öz-özünüzə dayandırmaq təhlükəlidir — təzyiq əlamətsiz olduğu üçün özünüzü yaxşı hiss etsəniz belə, dərman damarları və orqanları qorumağa davam edir. Nəzarətsiz hipertoniya infarkt, insult, böyrək çatışmazlığı və görmə itkisinə səbəb ola bilər.

Həkimə nə zaman müraciət etməli?

180/120 mm Hg-dən yüksək göstərici, güclü baş ağrısı, döş ağrısı, nəfəsdarlıq və ya görmə pozğunluğu olduqda təcili tibbi yardım çağırın. Davamlı 140/90 və yuxarı göstəricilərdə isə planlı şəkildə kardioloqa müraciət edin.

Tez-tez verilən suallar

Normal qan təzyiqi nə qədər olmalıdır?

Əksər böyüklər üçün ideal göstərici 120/80 mm Hg ətrafındadır. 140/90 və yuxarı təkrarlanan ölçülər hipertoniya kimi qiymətləndirilir.

Təzyiqi evdə düzgün necə ölçmək olar?

Ölçmədən 30 dəqiqə əvvəl qəhvə və siqaretdən çəkinin, 5 dəqiqə sakit oturun, qolu ürək səviyyəsində saxlayın və səhər-axşam eyni vaxtda ölçün.

Təzyiq dərmanını ömürlük içmək lazımdırmı?

Çox hallarda müalicə uzunmüddətlidir, lakin kilo itkisi və sağlam həyat tərzi ilə bəzi insanlarda doza azaldıla bilər. Qərarı yalnız həkim verir — dərmanı özbaşına dayandırmayın.

Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.